Η εμφύτευση των συμβατικών βηματοδοτών απαιτεί μια μικρή χειρουργική επέμβαση, με τομή περίπου 5 εκατοστών που γίνεται στην περιοχή κάτω από την κλείδα. Ο βηματοδότης αποτελείται από τη συσκευή (που μπαίνει κάτω από το δέρμα) και τα ηλεκτρόδια, δηλαδή τα καλώδια που οδηγούνται μέσα από τις φλέβες στο εσωτερικό της καρδιάς. Αν και αποτελεσματικά, τα καλώδια αυτά παραμένουν για πάντα μέσα στο σώμα και με τα χρόνια μπορεί να παρουσιάσουν βλάβες ή να προκαλέσουν λοιμώξεις. Η αφαίρεσή τους είναι μια δύσκολη και τεχνικά απαιτητική διαδικασία.
Τις δυσκολίες αυτές έρχονται να ξεπεράσουν οι σύγχρονοι βηματοδότες χωρίς ηλεκτρόδια. Πρόκειται για μικροσκοπικές συσκευές (σαν μικρές κάψουλες) που τοποθετούνται απευθείας μέσα στην καρδιά με μια απλή παρακέντηση στη φλέβα του ποδιού (μηριαία φλέβα), χωρίς χειρουργικές τομές, ουλές ή εξογκώματα στο στήθος.
Η οικογένεια βηματοδοτών Medtronic Micra
Η εταιρεία Medtronic ήταν η πρωτοπόρος που άνοιξε τον δρόμο σε αυτή την τεχνολογία, αναπτύσσοντας τον μικρότερο βηματοδότη στον κόσμο, τον Micra. Οι συσκευές αυτές έχουν το μέγεθος μιας μεγάλης βιταμίνης και στερεώνονται με ασφάλεια στο εσωτερικό της καρδιάς με μικροσκοπικά άγκιστρα.

Οι νεότερες γενιές, όπως οι Micra VR2 και AV2, έφεραν τεράστιες βελτιώσεις:
- Εκπληκτική διάρκεια μπαταρίας: Χάρη σε έναν νέο σχεδιασμό και πιο αποδοτικά κυκλώματα, η μπαταρία τους πλέον αγγίζει τα 16 με 17 χρόνια. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η πλειονότητα των ασθενών (πάνω από το 80%) θα χρειαστεί μόνο έναν βηματοδότη για όλη τους τη ζωή.
- Έξυπνοι αισθητήρες: Ο Micra AV2 χρησιμοποιεί προηγμένους αισθητήρες κίνησης (επιταχυνσιόμετρα). Αντιλαμβάνεται πότε συστέλλεται το πάνω μέρος της καρδιάς (ο κόλπος) και δίνει αυτόματα το ερέθισμα στο κάτω μέρος (την κοιλία). Με αυτόν τον τρόπο, πετυχαίνει τον συγχρονισμό της καρδιάς χρησιμοποιώντας μία και μόνο κάψουλα, χωρίς να χρειάζεται δεύτερο κομμάτι.
Ο νέος διπλός βηματοδότης Abbott Aveir DR
Η άλλη μεγάλη προσέγγιση στην αγορά έγινε με το σύστημα Abbott Aveir DR, τον πρώτο διπλό βηματοδότη χωρίς ηλεκτρόδια στον κόσμο.
Αντίθετα με τον Micra, το σύστημα αυτό αποτελείται από δύο ξεχωριστές μικροσκοπικές κάψουλες: μία για τον κόλπο (το πάνω μέρος της καρδιάς) και μία για την κοιλία (το κάτω μέρος). Έτσι, προσφέρει πλέον πλήρη υποστήριξη σε ασθενείς που χρειάζονται ανεξάρτητη βηματοδότηση και στα δύο σημεία.


Πλεονεκτήματα του Aveir DR:
- Απόλυτα φυσιολογικός διαχωρισμός: Λειτουργεί ακριβώς όπως οι κλασικοί βηματοδότες, έχοντας αυτόνομη παρουσία και στις δύο κοιλότητες.
- Δυνατότητα εύκολης αφαίρεσης: Είναι ειδικά σχεδιασμένος με ελικοειδή μηχανισμό ώστε, αν χρειαστεί στο μέλλον (π.χ. μετά από χρόνια), να μπορεί να ξεβιδωθεί και να αφαιρεθεί με ασφάλεια από τον γιατρό.
Προβληματισμοί και προκλήσεις:
- Η επικοινωνία των δύο κομματιών: Επειδή οι δύο κάψουλες του Aveir DR είναι ξεχωριστές, πρέπει να «μιλάνε» μεταξύ τους σε κάθε χτύπο της καρδιάς για να είναι συγχρονισμένες. Αυτό το επιτυγχάνουν στέλνοντας ασφαλή, ανεπαίσθητα ηλεκτρικά σήματα μέσα από το ίδιο το αίμα (τεχνολογία i2i). Αν και η τεχνολογία είναι σταθερή, οι γιατροί παρακολουθούν πάντα τη δύναμη αυτού του σήματος.
- Η διάρκεια της μπαταρίας: Λόγω του διαχωρισμού, η κάψουλα της κοιλίας διαρκεί περίπου 10 χρόνια, όμως η κάψουλα του κόλπου (επειδή καταναλώνει περισσότερη ενέργεια για να ανιχνεύει τον ρυθμό) έχει μικρότερη διάρκεια ζωής, γύρω στα 5 με 5,5 χρόνια.
Συνδυασμός βηματοδότη με υποδόριο απινιδωτή: Η εξέλιξη της Boston Scientific

Μια άλλη σπουδαία κατηγορία συσκευών είναι οι υποδόριοι απινιδωτές (S-ICD). Πρόκειται για συσκευές που τοποθετούνται εξωτερικά από τον θώρακα, κάτω από το δέρμα, για να προστατεύουν τον ασθενή από τον κίνδυνο αιφνίδιου θανάτου, χωρίς να αγγίζουν την καρδιά. Το μειονέκτημά τους, όμως, ήταν ότι δεν μπορούσαν να προσφέρουν μόνιμη βηματοδότηση αν η καρδιά χτυπούσε πολύ αργά.
Η Boston Scientific έδωσε λύση σε αυτό το πρόβλημα δημιουργώντας το σύστημα mCRM (Modular CRM). Το σύστημα αυτό συνδυάζει τον γνωστό υποδόριο απινιδωτή (EMBLEM) κάτω από το δέρμα με έναν νέο βηματοδότη χωρίς ηλεκτρόδια (EMPOWER) που μπαίνει απευθείας μέσα στην καρδιά.
Οι δύο συσκευές συνδέονται ασύρματα. Όταν ο απινιδωτής «δει» μια επικίνδυνη ταχυκαρδία, αντί να δώσει αμέσως ένα επώδυνο ηλεκτροσόκ, δίνει εντολή στον βηματοδότη EMPOWER να στείλει γρήγορους, ανώδυνους παλμούς για να σταματήσει την αρρυθμία (αντιταχυκαρδιακή βηματοδότηση – ATP). Οι πρόσφατες κλινικές δοκιμές έδειξαν εξαιρετικά αποτελέσματα, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη και πολύ πιο ανώδυνη προστασία στους ασθενείς.
Μελλοντικές Προοπτικές
Η τεχνολογία αυτή εξελίσσεται ραγδαία. Στο άμεσο μέλλον αναμένονται ακόμη περισσότερες εφαρμογές, όπως:
- Βηματοδότηση του ερεθισματαγωγού συστήματος (Conduction System Pacing): Πρόκειται για μια πολύ σημαντική εξέλιξη. Οι βηματοδότες χωρίς ηλεκτρόδια θα μπορούν να τοποθετούνται με ακρίβεια πάνω στο ίδιο το φυσικό «ηλεκτρικό δίκτυο» της καρδιάς (το σύστημα αγωγής). Με αυτόν τον τρόπο, το ηλεκτρικό ερέθισμα θα απλώνεται με τον πιο φυσικό τρόπο, μιμούμενο απόλυτα τη φυσιολογική καρδιακή συστολή.
- Αμφικοιλιακή βηματοδότηση: Επιλεκτική τοποθέτηση βηματοδοτών χωρίς ηλεκτρόδια στην αριστερή πλευρά της καρδιάς, για να βοηθηθούν σημαντικά οι ασθενείς που πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια.
