Εισαγωγή
Η κλασική βηματοδότηση της δεξιάς κοιλίας (RVP) συνδέεται αποδεδειγμένα με ένα ποσοστό 15-20% εμφάνισης μυοκαρδιοπάθειας από βηματοδότηση (pacing-induced cardiomyopathy) λόγω του προκαλούμενου ηλεκτρομηχανικού ασυγχρονισμού. Η σύγχρονη Ηλεκτροφυσιολογία στρέφεται οριστικά προς τη φυσιολογική βηματοδότηση (Conduction System Pacing – CSP). Η μέθοδος αυτή διεγείρει απευθείας το ενδογενές σύστημα αγωγής της καρδιάς, με τη Βηματοδότηση της Περιοχής του Αριστερού Σκελικού Σκέλους (Left Bundle Branch Area Pacing – LBBAP) να αποτελεί πλέον την αιχμή του δόρατος.
Τι είναι το LBBAP (Left Bundle Branch Area Pacing);
Το LBBAP είναι μια πρωτοποριακή transseptal τεχνική βηματοδότησης. Αντί το καλώδιο να τοποθετείται στην επιφάνεια του ενδοκαρδίου της δεξιάς κοιλίας, κοχλιώνεται βαθιά μέσα στο μεσοκοιλιακό διάφραγμα με κατεύθυνση προς την αριστερή πλευρά. Στόχος είναι να «αιχμαλωτίσει», να κάνει σύλληψη απευθείας στο αριστερό σκέλος του δεματίου του His ή τους κύριους κλάδους του.
Λόγω της ανατομίας του διαφράγματος στο σημείο αυτό, το LBBAP υπερέχει ξεκάθαρα της παλαιότερης βηματοδότησης του His (HBP):
- Μηχανική σταθερότητα: Το παχύτερο μυοκάρδιο προσφέρει άριστη στήριξη στο καλώδιο.
- Ηλεκτρικές παράμετροι: Εξασφαλίζει εξαιρετικά χαμηλά όρια βηματοδότησης (thresholds) και υψηλό sensing (R-waves), λύνοντας τα τεχνικά προβλήματα του HBP.
Πώς επιβεβαιώνεται η επιτυχία στο ηλεκτροφυσιολογικό εργαστήριο;
Ο ηλεκτροφυσιολόγος επιβεβαιώνει τη σωστή τοποθέτηση μέσω συγκεκριμένων κριτηρίων:
- Μορφολογία ΗΚΓ: Κατά τη βηματοδότηση, εμφανίζεται μορφολογία αποκλεισμού δεξιού σκέλους (RBBB) ή ατελούς αποκλεισμού δεξιού σκέλους στην απαγωγή V1, καθώς η διέγερση ξεκινά από την αριστερή κοιλία.
- LVAT (Left Ventricular Activation Time): Καταγράφεται πολύ σύντομος και σταθερός χρόνος ενεργοποίησης της αριστερής κοιλίας (LVAT – Left Ventricular Activation Time), ο οποίος μετριέται από την αρχή του βηματοδοτικού spike μέχρι το peak του κύματος R στις απαγωγές V5-V6 (συνήθως <70–80 ms).
- Επιβεβαίωση της σύλληψης του αρ. σκέλους: Γίνεται όταν παρατηρούμε απότομη αλλαγή στη μορφολογία του QRS ή του LVAT καθώς μεταβάλλουμε την τάση (output) βηματοδότησης, ή όταν καταγράφουμε το δυναμικό του αριστερού σκέλους (LBB potential) στην ενδοκαρδιακή καταγραφή.
Τι νεότερο υπάρχει στη διαχείριση και στα Guidelines;
Η μέθοδος έχει πλέον ωριμάσει κλινικά, φέρνοντας σημαντικές ανατροπές:
- Η Μελέτη LECART[1]: Η τυχαιοποιημένη αυτή μελέτη συνέκρινε άμεσα τη θεραπεία καρδιακού επανασυγχρονισμού (CRT) μέσω κλασικής αμφικοιλιακής βηματοδότησης (BiV) έναντι του LBBAP σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και αποκλεισμό αριστερού σκέλους (LBBB). Το LBBAP πέτυχε σημαντικά μεγαλύτερη στένωση του QRS interval, μικρότερο χρόνο επέμβασης και εντυπωσιακή μείωση των χειρουργικών επανεπεμβάσεων (μόλις 2% έναντι 15% του BiV).
- Clinical Consensus Statement ESC/EHRA[2]: Οι πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες επισημοποιούν το LBBAP ως προτιμώμενη στρατηγική (και όχι απλώς εναλλακτική) για ασθενείς με επηρεασμένο κλάσμα εξώθησης (LVEF ≤40%) και υψηλό αναμενόμενο ποσοστό κοιλιακής βηματοδότησης (>40%), με σκοπό την πρόληψη της καρδιακής ανεπάρκειας.
- Έγκριση του OmniaSecure™ για LBBAP (Μάρτιος 2026): Ο FDA εξέδωσε μια ιστορική, διευρυμένη έγκριση για το απινιδωτικό καλώδιο OmniaSecure™, καθιστώντας το το πρώτο και μοναδικό απινιδωτικό καλώδιο παγκοσμίως με επίσημη ένδειξη για τοποθέτηση στην περιοχή του αριστερού σκελικού σκέλους (LBB area) για φυσιολογική βηματοδότηση.
Συμπέρασμα
Το LBBAP δεν αποτελεί πλέον μια εναλλακτική λύση "διάσωσης", αλλά καθιερώνεται ως το νέο standard of care στη βηματοδότηση. Η ικανότητά του να διατηρεί ή να αποκαθιστά τον φυσιολογικό ηλεκτρομηχανικό συγχρονισμό της αριστερής κοιλίας με ασφάλεια και σταθερότητα, αλλάζει ριζικά το μέλλον των ασθενών με ενδείξεις βηματοδότησης ή καρδιακού επανασυγχρονισμού.
Βιβλιογραφία
- Grieten L. Left bundle branch area pacing versus biventricular pacing for cardiac resynchronization therapy: the LECART trial. Presented at: European Heart Rhythm Association (EHRA) Congress; April 12-14, 2026; Paris, France.
- Burri H, Jastrzebski M, Cano Ó, Čurila K, de Pooter J, Huang W, Israel C, Joza J, Romero J, Vernooy K, Vijayaraman P, Whinnett Z, Zanon F. EHRA clinical consensus statement on conduction system pacing implantation: endorsed by the Asia Pacific Heart Rhythm Society (APHRS), Canadian Heart Rhythm Society (CHRS), and Latin American Heart Rhythm Society (LAHRS). Europace. 2023 Apr 15;25(4):1208-1236. doi: 10.1093/europace/euad043. Erratum in: Europace. 2023 Apr 15;25(4):1520. doi: 10.1093/europace/euad098. PMID: 37061848; PMCID: PMC10105878.
Left Bundle Branch Area Pacing (LBBAP): Definition and Latest Advancements in Conduction System Pacing