Τι είναι;
Το σύνδρομο Βrugada είναι μία γενετική νόσος που εκδηλώνεται με διαταραχές στο ηλεκτροκαρδιογράφημα και αυξημένο κίνδυνο για αιφνίδιο καρδιακό θάνατο συνέπεια κακοήθων κοιλιακών ταχυαρρυθμιών. Το όνομά του το πήρε από τους Ισπανούς καρδιολόγους, αδελφούς Brugada (Pedro Brugada, Josep Brugada και Ramon Brugada), που το περιέγραψαν το 1992 σε μία σειρά ατόμων που υπέστησαν αιφνίδιο θάνατο και παρουσίαζαν μία συγκεκριμένη διαταραχή στο ηλεκτροκαρδιογράφημα. Αργότερα διαπιστώθηκε ότι πολλά από αυτά τα άτομα είχαν γενετική διαταραχή που προκαλούσε ελαττωματική λειτουργία σε μία πρωτεΐνη η οποία ελέγχει τη μεταφορά του νατρίου (δίαυλος νατρίου) στο εσωτερικό του καρδιακού κυττάρου, με την πιο συχνή και μελετημένη μετάλλαξη να εντοπίζεται στο γονίδιο SCN5A, αν και πλέον έχουν αναγνωριστεί και άλλα υπεύθυνα γονίδια. Λόγω αυτής της διαταραχής αλλά και πιθανόν άλλων διαταραχών στο κυτταρικό επίπεδο, δημιουργείται ιοντική ισορροπία η οποία μπορεί να είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη σοβαρών κοιλιακών ταχυαρρυθμιών που κάνουν την καρδιά να χτυπά υπέρμετρα και αναποτελεσματικά γρήγορα. Οι κοιλιακές αυτές ταχυαρρυθμίες μπορεί να οδηγήσουν στο θάνατο.
Ως προς τα επιδημιολογικά χαρακτηριστικά, το σύνδρομο Βrugada θεωρείται σπάνιο, με εκτιμώμενη συχνότητα 1-10 ανά 10.000 άτομα στις δυτικές κοινωνίες. Εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες και στον πληθυσμό της Ασίας σε σύγκριση με την Ευρώπη, με μέση ηλικία εκδήλωσης τα 41 έτη, αν και μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιαδήποτε ηλικία.

Εικόνα 1. Η χαρακτηριστικές διαταραχές στο ηλεκτροκαρδιογράφημα επί συνδρόμου Βrugada
Διάγνωση
Τις περισσότερες φορές οι ασθενείς με σύνδρομο Βrugada δεν έχουν ιδιαίτερα συμπτώματα. Μπορεί να εμφανίζουν παροδικές κοιλιακές ταχυαρρυθμίες πού να προκαλούν στιγμιαία ζάλη ή συγκοπή και αν είναι σοβαρές και εμμένουσες να καταλήγουν ακόμα και στο θάνατο. Οι αρρυθμίες και τα συμπτώματα αυτά εκδηλώνονται πολύ συχνά κατά τη διάρκεια του ύπνου ή σε κατάσταση απόλυτης χαλάρωσης και ανάπαυσης, λόγω της επίδρασης του νευρικού συστήματος (αυξημένος βαγοτονικός τόνος).
Η διάγνωση βασικά εξαρτάται από την ανεύρεση χαρακτηριστικών διαταραχών στο ηλεκτροκαρδιογράφημα. Στην περίπτωση που το μόνο που έχουμε είναι η διαταραχή στο ηλεκτροκαρδιογράφημα, χωρίς να υπάρχουν συμπτώματα, τότε δεν μιλάμε για σύνδρομο Βrugada, αλλά για ηλεκτροκαρδιογράφημα τύπου Βrugada. Πολλές φορές η διάγνωση επιβεβαιώνεται με τοποθέτηση των θωρακικών ηλεκτροκαρδιογραφικών patch σε ανώτερη θέση κατά ένα ή δύο μεσοπλεύρια διαστήματα. Μία άλλη ιδιαιτερότητα στη διάγνωση είναι ότι η ηλεκτροκαρδιογραφική διαταραχή μπορεί να μην είναι σταθερή και άλλες φορές να εμφανίζεται, ενώ άλλες όχι. Μερικές φορές μπορεί το ηλεκτροκαρδιογράφημα Brugada να εκδηλώνεται μετά από υψηλό πυρετό, από κατάχρηση αλκοόλ ή μετά από μεγάλα γεύματα, καθώς και από τη χρήση ορισμένων τοξικών ουσιών (όπως η κοκαΐνη) ή την παρουσία ηλεκτρολυτικών διαταραχών (όπως η υποκαλιαιμία – χαμηλό κάλιο στο αίμα) που μπορούν να ξεσκεπάσουν ή να επιδεινώσουν την εικόνα.
Μόνο ο τύπος 1 του ηλεκτροκαρδιογραφήματος είναι διαγνωστικός του συνδρόμου, ενώ αντίθετα οι τύποι 2 και 3 κινούν έντονα την υποψία, αλλά δεν είναι διαγνωστικοί. Ο τύπος 2 ή 3 μπορεί να μετατραπεί σε τύπο 1 με μία εξέταση που λέγεται φαρμακευτική πρόκληση και κατά την οποία χορηγούμε ενδοφλεβίως κάποιο αντιαρρυθμικό φάρμακο (φλεκαϊνίδη ή προκαϊναμίδη). Επειδή το σύνδρομο είναι κληρονομικό, μετά τη διάγνωση είναι απαραίτητος ο προληπτικός κλινικός και ηλεκτροκαρδιογραφικός έλεγχος των πρώτου βαθμού συγγενών (γονείς, αδέλφια, παιδιά) για τον εντοπισμό ασυμπτωματικών φορέων (cascade screening).
Εκτίμηση κινδύνου
Στο μεγαλύτερο κίνδυνο βρίσκονται οι ασθενείς που έχουν ήδη εμφανίσει σοβαρό αρρυθμικό επεισόδιο ή στους οποίους έχει αποτραπεί ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος. Επίσης, οι ασθενείς που έχουν προηγούμενα εμφανίσει συγκοπή (παροδική απώλεια των αισθήσεων) θεωρούνται υψηλού κινδύνου για μελλοντική εμφανιση σοβαρών για τη ζωή αρρυθμιών. Τέλος, οι ασθενείς που έχουν τον τύπο 1 στο ηλεκτροκαρδιογράφημα τους διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για αρρυθμικά συμβάντα από τους ασθενείς με τύπο 2 ή τύπο 3.
Στη σύγχρονη καρδιολογία, η εκτίμηση του κινδύνου γίνεται με τη χρήση ειδικών πολυπαραμετρικών συστημάτων βαθμονόμησης (όπως το Shanghai Score), τα οποία συνεκτιμούν επιπλέον το οικογενειακό ιστορικό πρόωρου αιφνίδιου θανάτου, την παρουσία κατακερματισμένου συμπλέγματος QRS (fragmented QRS) στο ΗΚΓ και τη δυσλειτουργία του φλεβόκομβου. Μερικές φορές σαν εργαλείο εκτίμησης του κινδύνου χρησιμοποιείται η ηλεκτροφυσιολογική μελέτη. Αυτό γίνεται σε άτομα που έχουν ηλεκτροκαρδιογράφημα Βrugada, αλλά δεν έχουν τεκμηριωμένα κάποιο σοβαρό επεισόδιο αρρυθμίας. Το κατά πόσο μπορεί η ηλεκτροφυσιολογική μελέτη να προβλέψει το μελλοντικό κίνδυνο δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο στην επιστημονική κοινότητα.
Οι ασθενείς με σύνδρομο Brugada δεν έχουν κάποια δομική καρδιακή δυσλειτουργία και αν προληφθεί η πιθανότητα να κινδυνεύσουν από μία σοβαρή κοιλιακή αρρυθμία, έχουν μία απόλυτα φυσιολογική ζωή.
Αντιμετώπιση
Συντηρητικά & Προληπτικά Μέτρα (Αφορούν όλους τους ασθενείς):
- Συστήνουμε την αποφυγή φαρμάκων που μπορεί να επιδεινώνουν τις υπάρχουσες διαταραχές του συνδρόμου (αναφέρονται αναλυτικά στον επίσημο ιστότοπο: www.brugadadrugs.org).
- Την αποφυγή της υπερπυρεξίας (υψηλού πυρετού) με την άμεση χορήγηση αντιπυρετικών.
- Την αποφυγή κατάχρησης αλκοόλ και πολύ μεγάλων γευμάτων.
- Την αυστηρή διατήρηση των ηλεκτρολυτών του σώματος σε φυσιολογικά επίπεδα και την πλήρη αποφυγή παράνομων εξαρτησιογόνων ουσιών.
Φαρμακευτική Αγωγή:
Λίγα είναι τα δεδομένα που μπορεί να υποστηρίξουν την αντιμετώπιση του συνδρόμου Brugada με χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Εκ των αντιαρρυθμικών φαρμάκων το μόνο που ίσως έχει ενδείξεις σαν προφυλακτική αγωγή είναι η κινιδίνη (quinidine). Επίσης η ισοπροτερενόλη, η οποία χορηγείται μόνο ενδοφλεβίως, είναι χρήσιμο ενδονοσοκομειακό φάρμακο για να καταστείλει μία μεγάλη έξαρση αρρυθμικών επεισοδίων.
Επεμβατικές Θεραπείες (Για ασθενείς υψηλού κινδύνου):
- Εμφύτευση Απινιδωτή: Από την στιγμή που θα εκτιμηθεί ότι ο ασθενής βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο, η μόνη τεκμηριωμένα αποτελεσματική θεραπεία είναι η εμφύτευση απινιδωτή.
- Κατάλυση με καθετήρα (Ablation): Σε ασθενείς που παρουσιάζουν συχνές αρρυθμίες, επαναλαμβανόμενες εκφορτίσεις (σοκ) από τον απινιδωτή ή ηλεκτρικές θύελλες, εφαρμόζεται πλέον με μεγάλη επιτυχία η κατάλυση με καθετήρα (epicardial catheter ablation). Η επέμβαση αυτή γίνεται στην εξωτερική επιφάνεια της καρδιάς (χώρος εξόδου δεξιάς κοιλίας) και εξαλείφει το αρρυθμιογόνο υπόστρωμα.